Sosyal Medyada ‘Öncesi-Sonrası’ Paylaşımlar Artık Yasak
Son dönemde Sağlık Bakanlığı ve Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK), özellikle estetik ve sağlık alanında yapılan “öncesi-sonrası” paylaşımlarına yönelik yeni düzenlemeler ve denetimler başlattı.
Artık hastaların açık rızası olmadan paylaşılan bu tür görseller yasak kapsamında değerlendiriliyor ve ciddi cezai yaptırımlar doğurabiliyor.
Neden Yasaklandı?
Sosyal medyada “öncesi-sonrası” fotoğraflar özellikle estetik, diş hekimliği, saç ekimi, dermatoloji ve zayıflama merkezleri tarafından sıkça kullanılıyordu.
Ancak bu paylaşımlar genellikle yanıltıcı sonuç algısı yaratıyor, kişilerin sağlık verilerini izinsiz biçimde ifşa ediyordu.
Bu nedenle hem etik hem hukuki açıdan yeni sınırlamalar getirildi.
Türkiye’de Geçerli Hukuki Çerçeve
1. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK)
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (6698 sayılı Kanun) kapsamında, hastaya ait görüntüler — özellikle kimliği belirlenebilecek nitelikteyse — kişisel veri olarak değerlendiriliyor. Örneğin, kliniğin bir açık rıza formu hazırlayıp paylaşılması için “kaydedilmiştir, paylaşılacaktır” gibi genel ifadeler kullanması yeterli olmuyor; açık, bilgilendirilmiş, özgür iradeye dayalı rıza gerekiyor.
Ayrıca, bu verilerin işlenmesinde ölçülülük, amaca uygunluk, şeffaflık gibi KVKK’nın temel ilkeleri gözetilmeli.
2. Sağlık Hizmetleri ve Reklam/Promosyon Düzenlemesi
T.C. Sağlık Bakanlığı ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde, medikal/estetik hizmetlerin tanıtımında dikkat edilmesi gereken özel kurallar var. Örneğin, görsel içeriklerin paylaşımı için hastanın açık rızası şart ve “öncesi-sonrası karşılaştırma” gibi görsellerin mislead (yanıltıcı) olma riski yüksek olduğu vurgulanıyor.
Özellikle şu noktalara dikkat ediliyor:
- Hastanın hafızasında kalabilecek, kimliği belirlenebilecek görüntülerin paylaşılması için açık rıza alınmalı.
- “Öncesi-sonrası karşılaştırma”, yanıltıcı içerikler, ameliyat esnası görüntülerinin tanıtım amacıyla kullanılması engellenebiliyor.
- Görsel içeriklerin teknolojik olarak değiştirilmesi, filtre uygulanması veya sonuçların istatistiksel olarak yanıltıcı sunulması da kurallara aykırı olabiliyor.
3. Kuralların İhlali Durumunda Hukuki Riskler
Örnek: Bir hastanenin, hastaların ameliyat öncesi/sonrası görüntülerini sosyal medya hesaplarında/medyada rızası olmadan paylaşmış olması üzerine, Kişisel Verileri Koruma Kurulu (KVKK Kurulu) tarafından idari ceza uygulanmış durumda.
Bu, hastanın kişisel verisinin hukuka aykırı şekilde işlenmesi ve sağlık sektörü reklam-promosyon düzenlemelerine aykırılık nedeniyle gerçekleşmiş.
Neden Paylaşımlar Sıkı Denetleniyor?
- Hastanın mahremiyet hakkı ve sağlık verilerinin özel kategori olması nedeniyle bu alanda yüksek koruma seviyesi var.
- “Öncesi-sonrası” görselleri izleyiciye belirli bir etki sunuyor; beklenti yaratıyor, kimi zaman sonuçların garantisi gibi algılanabiliyor.
- Sosyal medya hızlı ve geniş yayılım sağlıyor; kontrol mekanizmaları sağlık hizmeti ortamındaki kadar güçlü olmayabiliyor.
- Filtre, ışık, açı gibi unsurlarla görsellerin gerçekte olduğundan farklı algılanmasına sebep olunabiliyor; bu da hem etik hem hukuki açıdan problem.
Klinikler, Estetik Merkezleri ve İçerik Üretenler İçin Uygulanabilir Adımlar
- Açık Rıza Formu Hazırlayın
- Hastaya görüntüler hangi amaçla alınacak, nasıl kullanılacak (web, sosyal medya, tanıtım vs) açık bir şekilde bildirilmelidir.
- Rızanın geri çekilebileceği ve bu durumda hiçbir dezavantaj yaratılmayacağı açıkça ifade edilmeli.
- Rızanın yalnızca kurum için değil, içerikleri paylaşan kişi/hesap için de geçerli olması gerektiği belirtilmeli (örneğin doktor-kullanıcının hesabı).
- Görüntülerin Alınma ve Paylaşılma Zamanını Belirleyin
- “Ameliyat öncesi”, “ameliyat sonrası” olarak tarihler gösterilmeli; ameliyat sırasında/operasyon odasında görüntüler tanıtım amaçlı paylaşılmamalı.
- Filtre/angle/ışık değişimleriyle yanıltıcı sonuç oluşturmaktan kaçının.
- Görsellerin Paylaşım Amacını ve Platformunu Belirleyin
- Bilgilendirme amaçlı mı, tanıtım/rekabet amaçlı mı? Tanıtım amaçlı içerikler sağlık-estetik sektöründe özel kurallara tabi olabilir.
- Sosyal medya platformunun reklam politikalarını ve sağlık hizmeti içerikleriyle ilgili sınırlamalarını kontrol edin (örneğin çok genç kullanıcı, çıplaklık vs).
- Hasta Kimliğini Belirsizleştirme
- Mümkünse yüz, kimliği gösteren detaylar bulanıklaştırılabilir. Bu, hukuki riski azaltır.
- Ancak bu durumda yine de açık rıza alınması gerekir; sadece bulanıklaştırma yeterli koruma sağlamaz.
- İçerik Yayın Sonrası Takip ve Süreç İçine Alınmalı
- Hastanın paylaşımdan rahatsız olması durumunda içerik kaldırılabilmeli. Rızanın geri çekilmesi mekanizmasına yer verilmeli.
- Paylaşımın tarihçesi, rıza formu kayıtları vs arşivlenmeli, gerektiğinde sunulabilecek durumda olmalı.
